Czym jest bezdech senny u dzieci
Bezdech senny to jedno z zaburzeń snu, które mogą mieć znaczenie dla rozwoju i codziennego funkcjonowania dziecka - szerzej opisujemy je na tle innych zaburzeń snu w artykule Zaburzenia snu u dzieci z perspektywy neurologicznej. Polega na powtarzających się, krótkotrwałych przerwach w oddychaniu lub jego wyraźnym spłyceniu podczas snu, spowodowanych zwężeniem lub czasowym zablokowaniem górnych dróg oddechowych.
U dzieci najczęstszą przyczyną jest przerost migdałka gardłowego, potocznie zwanego trzecim migdałkiem, oraz migdałków podniebiennych - tkanka ta u części dzieci jest fizjologicznie powiększona i podczas snu, gdy mięśnie gardła się rozluźniają, dodatkowo zwęża drogi oddechowe. Rzadziej rolę odgrywają otyłość, alergiczny nieżyt nosa, wady budowy twarzoczaszki albo obniżone napięcie mięśniowe, na przykład u dzieci z niektórymi schorzeniami neurologicznymi.
Warto odróżnić bezdech senny od zwykłego, łagodnego chrapania, które u dzieci jest zjawiskiem dość powszechnym i samo w sobie zwykle nieszkodliwym. Kluczowa różnica polega na tym, że przy bezdechu chrapaniu towarzyszą realne przerwy w oddychaniu, a nie tylko sam dźwięk - to właśnie te przerwy, powtarzające się wielokrotnie w ciągu nocy, obniżają jakość snu i natlenienie organizmu dziecka.
Bezdech senny u dzieci różni się nieco od tego, który rozpoznaje się u dorosłych - u najmłodszych znacznie rzadziej wiąże się z nadwagą, a częściej z samą budową anatomiczną gardła, gdzie migdałki są proporcjonalnie duże względem wciąż wąskich dróg oddechowych dziecka. To dlatego problem u części dzieci łagodnieje samoistnie wraz ze wzrostem i rozwojem struktur twarzoczaszki - choć przy nasilonych objawach nie warto liczyć wyłącznie na to i lepiej skonsultować się z lekarzem wcześniej niż później.
Objawy bezdechu sennego, które powinny zaniepokoić rodziców
Objawy bezdechu sennego dzielą się na te widoczne w nocy oraz te, które ujawniają się w ciągu dnia jako ich konsekwencja.
- głośne, regularne chrapanie, często przerywane ciszą, a następnie głośnym wciągnięciem powietrza,
- widoczne przerwy w oddychaniu, zauważone przez rodzica obserwującego śpiące dziecko,
- oddychanie przez usta, suchość w ustach po przebudzeniu,
- niespokojny sen, częste zmiany pozycji, nietypowe ułożenie głowy (mocno odchylona do tyłu),
- nadmierne pocenie się w nocy.
Jeśli zauważysz u dziecka wyraźne, powtarzające się epizody zatrzymania oddechu trwające dłużej niż zwykle, którym towarzyszy niepokój, sinienie ust lub trudność z wybudzeniem dziecka, skontaktuj się z lekarzem możliwie szybko, a w razie silnego niepokoju rozważ zgłoszenie się na SOR.
W ciągu dnia bezdech senny może objawiać się nadmierną sennością mimo pozornie wystarczającej liczby godzin snu, trudnościami z koncentracją w szkole, drażliwością lub, paradoksalnie, nadpobudliwością - u dzieci przewlekłe niedotlenienie podczas snu bywa mylone z zaburzeniami koncentracji o zupełnie innym podłożu. Część dzieci z bezdechem sennym gorzej też radzi sobie z regulacją emocji i bywa bardziej płaczliwa lub impulsywna niż rówieśnicy.
Rodzicom czasem trudno powiązać te dzienne objawy z problemem, który dzieje się w nocy, kiedy nikt ich nie obserwuje - dziecko może po prostu wydawać się „gorzej radzącym sobie w szkole" bez oczywistej przyczyny. Dlatego warto, opisując nauczycielowi czy pediatrze trudności dziecka w ciągu dnia, wspomnieć też, jak wygląda jego sen w nocy - to często brakujący element układanki, który pomaga trafnie ustalić przyczynę.
Jak przebiega diagnostyka bezdechu sennego u dziecka
Pierwszym krokiem jest zwykle rozmowa z pediatrą, który oceni opisywane objawy i w razie potrzeby skieruje dziecko do laryngologa - to on ocenia wielkość migdałków i drożność górnych dróg oddechowych, najczęściej podczas prostego badania w gabinecie. W wielu przypadkach już taka ocena wystarcza, by zaplanować dalsze postępowanie.
W bardziej złożonych przypadkach, gdy obraz kliniczny nie jest jednoznaczny albo objawy utrzymują się mimo leczenia laryngologicznego, lekarz może skierować dziecko na badanie snu, czyli polisomnografię - rejestruje ona pracę serca, oddech, poziom natlenienia krwi i aktywność mózgu podczas snu, co pozwala dokładnie ocenić liczbę i charakter epizodów bezdechu.
Leczenie zależy od przyczyny - u wielu dzieci usunięcie przerośniętych migdałków (adenotomia, czasem razem z tonsillektomią) znacząco poprawia lub całkowicie eliminuje objawy bezdechu sennego. W innych przypadkach, zwłaszcza gdy przyczyną jest otyłość lub inne schorzenie, postępowanie bywa bardziej złożone i wymaga współpracy kilku specjalistów.
Przed wizytą warto przygotować krótkie notatki z obserwacji nocnych - najlepiej z kilku kolejnych nocy, a nie tylko jednej - opisujące, jak często pojawia się chrapanie, czy widać przerwy w oddychaniu, w jakiej pozycji śpi dziecko i jak zachowuje się rano. Pomocne bywa też nagranie kilkudziesięciu sekund snu dziecka telefonem, które lekarz może obejrzeć podczas wizyty - to znacznie ułatwia wstępną ocenę, zanim jeszcze zapadnie decyzja o dalszej diagnostyce.
Dobra wiadomość jest taka, że bezdech senny u dzieci, w odróżnieniu od wielu innych problemów zdrowotnych, w większości przypadków daje się skutecznie leczyć, a poprawa po odpowiednim postępowaniu bywa zauważalna stosunkowo szybko - rodzice często zgłaszają, że dziecko śpi spokojniej, rzadziej choruje na infekcje górnych dróg oddechowych i lepiej funkcjonuje w ciągu dnia już w pierwszych tygodniach po wdrożeniu leczenia.