Możliwe przyczyny kołatania serca
Kołatanie serca to jedno ze wskazań, które szerzej omawiamy w artykule kiedy lekarz kieruje na echo serca. Termin ten opisuje subiektywne odczucie nierównego, przyspieszonego, mocniejszego albo „przeskakującego” bicia serca - coś, co pacjent czuje, choć niekoniecznie musi to oznaczać, że z sercem faktycznie dzieje się coś niepokojącego. Wielu zdrowych ludzi doświadcza takiego uczucia od czasu do czasu, zwłaszcza w sytuacjach stresowych.
Do najczęstszych, całkowicie fizjologicznych przyczyn kołatania serca należą: silne emocje i stres, intensywny wysiłek fizyczny, odwodnienie, nadmiar kofeiny lub napojów energetyzujących, palenie papierosów, spożycie alkoholu, gorączka, a u kobiet - zmiany hormonalne związane z cyklem miesiączkowym, ciążą czy menopauzą. W takich sytuacjach kołatanie zwykle mija samoistnie po ustąpieniu przyczyny i nie wymaga rozbudowanej diagnostyki.
Kołatanie serca bywa też objawem stanów wymagających diagnostyki - niedokrwistości (anemii), nadczynności tarczycy, niskiego poziomu cukru we krwi, działania niektórych leków czy substancji pobudzających, a także zaburzeń rytmu serca, takich jak dodatkowe pobudzenia (tzw. „przeskoki”), migotanie przedsionków czy częstoskurcz. To właśnie odróżnienie przyczyny fizjologicznej od tej wymagającej leczenia jest głównym celem wizyty u lekarza.
Kołatanie serca bywa też odczuwane w bardzo różny sposób - jedni opisują je jako „trzepotanie” w klatce piersiowej, inni jako pojedyncze, mocne uderzenie, jeszcze inni jako uczucie, że serce na chwilę „się zatrzymuje”, a potem nadrabia rytm. Ta różnorodność opisów jest normalna i sama w sobie nie wskazuje na konkretną przyczynę - liczy się raczej kontekst, w jakim objaw się pojawia, jego częstość i towarzyszące mu inne dolegliwości.
Kiedy kołatanie serca wymaga echa, a kiedy wystarczy EKG
Jeśli epizody kołatania są krótkie, rzadkie, dają się powiązać z konkretną, możliwą do zidentyfikowania przyczyną (np. dużą ilością kawy czy stresującym dniem) i nie towarzyszą im inne objawy, lekarz może w pierwszej kolejności zlecić proste badania podstawowe - morfologię krwi, poziom hormonów tarczycy, elektrolity oraz spoczynkowe EKG. Problem w tym, że zwykłe EKG rejestruje pracę serca tylko w danym momencie, więc jeśli epizody są rzadkie, badanie wykonane akurat wtedy, gdy serce pracuje prawidłowo, niczego nie wykaże.
Dlatego przy nawracających, niewyjaśnionych epizodach lekarze często sięgają po całodobowe, a czasem kilkudniowe monitorowanie metodą Holtera, które rejestruje zapis EKG w sposób ciągły, zwiększając szansę na uchwycenie nieprawidłowego rytmu w naturalnych warunkach codziennego życia. Echo serca dochodzi do głosu wtedy, gdy lekarz chce sprawdzić, czy za kołataniem nie stoi strukturalna nieprawidłowość serca - na przykład wada zastawki, powiększenie jam serca czy obniżona kurczliwość mięśnia sercowego.
Echo bywa też zlecane, gdy kołataniu towarzyszą dodatkowe objawy (duszność, ból w klatce piersiowej, zawroty głowy), gdy epizody pojawiają się podczas wysiłku fizycznego, gdy lekarz podczas badania fizykalnego wychwyci nieprawidłowy szmer nad sercem, albo gdy w rodzinie pacjenta występowały poważne choroby serca w młodym wieku. W praktyce to lekarz, po zebraniu wywiadu, decyduje, które z tych badań są w danym przypadku najbardziej zasadne. Coraz częściej przy rzadkich epizodach pomocne bywają też rejestratory zdarzeń (tzw. event recordery) albo aplikacje w smartfonach i smartwatchach z funkcją pomiaru rytmu serca - warto jednak pamiętać, że tego typu urządzenia konsumenckie nie zastępują pełnowartościowej diagnostyki medycznej, a jedynie mogą naprowadzić, że warto skonsultować się z lekarzem.
Jak przygotować się do wizyty z tym objawem
Aby ułatwić lekarzowi postawienie właściwej diagnozy, warto przed wizytą zanotować kilka informacji: kiedy epizody kołatania występują najczęściej (np. w spoczynku, podczas wysiłku, po posiłku, w nocy), jak długo trwają, czy towarzyszą im inne objawy, oraz co mogło je wywołać - konkretny posiłek, napój, sytuacja stresowa. Taki „dziennik objawów”, nawet prowadzony przez kilka dni, bywa dla lekarza bardzo pomocny.
Warto też przygotować listę przyjmowanych leków i suplementów, w tym tych dostępnych bez recepty, ponieważ niektóre z nich (np. zawierające pseudoefedrynę czy duże dawki kofeiny) mogą nasilać odczucie kołatania. Jeśli masz w domu ciśnieniomierz z funkcją pomiaru tętna, zapisz też, jakie wartości tętna towarzyszyły epizodom - to dodatkowa, cenna informacja. Podczas wizyty lekarz zapyta też o Twoją historię zdrowia i historię rodzinną - informacja o tym, że ktoś bliski zmagał się z zaburzeniami rytmu serca albo zmarł nagle w młodym wieku, może istotnie wpłynąć na zakres zalecanej diagnostyki. Nie warto bagatelizować takich pytań ani pomijać odpowiedzi, nawet jeśli wydają się niezwiązane z bieżącym objawem.
Jeśli lekarz zdecyduje o skierowaniu na echo serca, warto sprawdzić w naszym poradniku jak przygotować się do echa serca, co warto zabrać na wizytę i jak wygląda samo badanie - dobra wiadomość jest taka, że standardowe echo przezklatkowe nie wymaga żadnego szczególnego przygotowania.
Kiedy kołatanie serca to sygnał alarmowy
Zdecydowana większość epizodów kołatania serca nie jest niczym groźnym, jednak istnieje grupa sytuacji, w których objaw ten wymaga natychmiastowej reakcji, a nie umawiania zwykłej wizyty lekarskiej za kilka dni.
Poza tymi sytuacjami alarmowymi, każde nawracające lub nasilające się kołatanie serca warto zgłosić lekarzowi, nawet jeśli za każdym razem mija samoistnie po kilku minutach. Wczesna diagnostyka - czy to za pomocą EKG, Holtera, czy echa serca - pozwala szybciej ustalić przyczynę i, jeśli to konieczne, wdrożyć odpowiednie postępowanie, zanim objawy się nasilą. Jeśli echo wykaże jakąkolwiek nieprawidłowość strukturalną, warto wiedzieć, co się dzieje dalej - piszemy o tym w artykule wada serca wykryta w echu - co dalej. Warto też pamiętać, że wezwanie pomocy w sytuacji, która ostatecznie okaże się niegroźna, nigdy nie jest błędem - personel medyczny zawsze wybierze ostrożną ocenę pacjenta zamiast ryzyka przeoczenia poważnego stanu. Lepiej zgłosić się niepotrzebnie, niż zwlekać przy naprawdę niepokojących objawach.