Czym jest pokrzywka i jak wygląda
Pokrzywka to jedna z chorób skóry opisanych w artykule Najczęstsze choroby skóry - jak je rozpoznać na wczesnym etapie. Charakteryzuje się nagłym pojawieniem się swędzących, wyraźnie odgraniczonych, zaczerwienionych lub bladych bąbli przypominających te po oparzeniu pokrzywą - stąd nazwa. Pojedyncza zmiana zwykle ustępuje w ciągu kilku-kilkunastu godzin, ale w tym czasie mogą pojawiać się nowe bąble w innych miejscach.
Pokrzywkę dzieli się na ostrą, trwającą do sześciu tygodni, i przewlekłą, gdy objawy utrzymują się dłużej. Ostra pokrzywka najczęściej ma jasno wskazywalną przyczynę - infekcję, alergię pokarmową lub lekową - natomiast w przewlekłej pokrzywce konkretny wyzwalacz udaje się ustalić rzadziej, nawet po szczegółowej diagnostyce.
Pokrzywka to jedna z najczęstszych przyczyn nagłych konsultacji dermatologicznych i alergologicznych - szacuje się, że przynajmniej raz w życiu doświadcza jej większość ludzi. W większości przypadków epizod jest pojedynczy i nie powtarza się, co odróżnia go od pokrzywki przewlekłej, dotykającej znacznie mniejszej części populacji.
Najczęstsze przyczyny pokrzywki
Do najczęstszych przyczyn ostrej pokrzywki należą infekcje wirusowe (szczególnie u dzieci), alergie pokarmowe - na przykład na orzechy, owoce morza czy jaja - reakcje na leki, zwłaszcza antybiotyki i niesteroidowe leki przeciwzapalne, oraz użądlenia owadów. Pokrzywkę mogą wywoływać też czynniki fizyczne:
- zimno (tzw. pokrzywka z zimna) lub, rzadziej, gorąco,
- ucisk, na przykład od paska torby noszonej na ramieniu,
- intensywny wysiłek fizyczny i wzrost temperatury ciała,
- bezpośredni kontakt skóry z substancją drażniącą,
- silny stres.
W przewlekłej pokrzywce, trwającej ponad sześć tygodni, rzadziej udaje się wskazać jeden konkretny wyzwalacz - czasem ma ona związek z chorobami autoimmunologicznymi lub infekcjami przewlekłymi, a czasem przyczyna pozostaje nieznana mimo szczegółowej diagnostyki alergologicznej.
Warto umieć odróżnić pokrzywkę od innych wysypek - charakterystyczne dla niej jest to, że pojedynczy bąbel zwykle ustępuje bez śladu w ciągu kilkunastu-kilkudziesięciu godzin, podczas gdy zmiany w innych chorobach skóry, jak wyprysk czy łuszczyca, utrzymują się znacznie dłużej w tym samym miejscu. Ta „wędrująca” natura zmian to jedna z cech rozpoznawczych pokrzywki. U dzieci pokrzywka pojawia się stosunkowo często, najczęściej w przebiegu zwykłej infekcji wirusowej, i zwykle ma łagodny przebieg. Rodzice bywają zaniepokojeni nagłym pojawieniem się licznych bąbli na całym ciele dziecka, ale w większości takich sytuacji wystarczy obserwacja i, w razie potrzeby, lek przeciwhistaminowy dostosowany do wieku dziecka po konsultacji z lekarzem.
Kiedy pokrzywka to stan nagły
Sama pokrzywka, nawet rozległa, zwykle nie zagraża życiu i mija samoistnie lub po zastosowaniu leków przeciwhistaminowych. Problem pojawia się, gdy reakcji alergicznej towarzyszy obrzęk naczynioruchowy - czyli obrzęk głębszych warstw skóry i tkanki podskórnej, najczęściej w obrębie twarzy, warg, języka lub gardła. To sygnał, że reakcja alergiczna może rozwijać się w kierunku wstrząsu anafilaktycznego.
Do wstrząsu anafilaktycznego najczęściej dochodzi w ciągu kilku-kilkudziesięciu minut od kontaktu z alergenem - na przykład użądlenia osy, spożycia uczulającego pokarmu czy podania leku - dlatego szybka reakcja ma kluczowe znaczenie. Osoby, u których taka reakcja już wystąpiła, powinny mieć przy sobie zestaw ratunkowy zalecony przez lekarza alergologa i wiedzieć, jak go używać.
Jeśli masz przy sobie zestaw ratunkowy z adrenaliną przepisany wcześniej przez alergologa, użyj go zgodnie z instrukcją natychmiast po zauważeniu niepokojących objawów, nie czekając na przyjazd pogotowia. Nawet po podaniu leku należy wezwać pomoc, ponieważ objawy mogą nawrócić po pewnym czasie, a obserwacja medyczna jest wtedy konieczna.
Jak postępować i kiedy umówić się do lekarza
Jeśli pokrzywka jest łagodna, ogranicza się do pojedynczych bąbli i nie towarzyszą jej objawy opisane powyżej, zwykle można zacząć od leku przeciwhistaminowego dostępnego bez recepty oraz obserwacji - u większości osób objawy ustępują w ciągu kilku godzin do kilku dni. Warto też spróbować przypomnieć sobie, co mogło wywołać reakcję: nowy pokarm, lek, kontakt ze zwierzęciem czy nagłą zmianę temperatury.
Do dermatologa lub alergologa warto się zgłosić, gdy pokrzywka nawraca, utrzymuje się dłużej niż sześć tygodni, znacząco utrudnia funkcjonowanie - na przykład sen - albo gdy nie udaje się ustalić jej przyczyny. Ogólne zasady tego, kiedy naprawdę warto umówić się do dermatologa, opisaliśmy w artykule Kiedy naprawdę warto umówić się do dermatologa. Warto też pamiętać, że nawracające zmiany skórne czasem współwystępują z innymi chorobami, na przykład łojotokowym zapaleniem skóry, dlatego pełny obraz najlepiej oceni lekarz.
Po epizodzie poważniejszej reakcji alergicznej alergolog może zaproponować dalszą diagnostykę, na przykład testy skórne lub oznaczenie swoistych przeciwciał IgE, by spróbować zidentyfikować konkretny alergen. Znajomość przyczyny pozwala świadomie jej unikać i, w razie potrzeby, zaopatrzyć się w odpowiednie leki na wypadek przypadkowego kontaktu w przyszłości. Warto też prowadzić własną listę czynników, które wywołały reakcję w przeszłości, i mieć ją zapisaną w telefonie - przydaje się to nie tylko dla własnej pamięci, ale też w sytuacji, gdyby konieczna była pomoc medyczna, a dana osoba nie mogłaby samodzielnie opisać historii swoich reakcji.