Co obejmuje USG jamy brzusznej
USG jamy brzusznej to badanie stanowiące część szerszego zagadnienia, jakim są badania ultrasonograficzne w ogóle - więcej o poszczególnych rodzajach USG i ich zastosowaniu przeczytasz w artykule o Badanie USG - jakie rodzaje wyróżniamy i kiedy się je wykonuje. W praktyce USG jamy brzusznej jest badaniem przesiewowym, obejmującym ocenę kilku narządów jednocześnie, dzięki czemu w czasie jednej wizyty lekarz może sprawdzić, czy któryś z nich nie wykazuje nieprawidłowości.
Standardowy zakres badania obejmuje wątrobę - jej wielkość, strukturę miąższu i obecność ewentualnych zmian ogniskowych, pęcherzyk żółciowy wraz z drogami żółciowymi, gdzie ocenia się między innymi obecność złogów, trzustkę, która bywa trudniejsza do oceny ze względu na położenie za żołądkiem i jelitami, śledzionę, obie nerki - ich wielkość, położenie i ewentualną obecność kamieni lub torbieli, a także pęcherz moczowy. Lekarz ocenia też w ograniczonym zakresie aortę brzuszną, głównie pod kątem jej ewentualnego poszerzenia.
| Narząd / struktura | Co ocenia lekarz |
|---|---|
| Wątroba | wielkość, struktura miąższu, obecność zmian ogniskowych |
| Pęcherzyk i drogi żółciowe | obecność złogów, grubość ścian, drożność dróg żółciowych |
| Trzustka | wielkość i struktura (widoczność zależy od ilości gazów jelitowych) |
| Śledziona | wielkość, struktura miąższu |
| Nerki | wielkość, położenie, obecność kamieni lub torbieli |
| Pęcherz moczowy | grubość ściany, obecność zalegającego moczu |
| Aorta brzuszna | szerokość naczynia, wykluczenie tętniaka |
Zakres badania może być modyfikowany w zależności od wskazania - jeśli lekarz kieruje pacjenta z konkretnym pytaniem, na przykład podejrzeniem kamicy żółciowej, badanie bywa ukierunkowane właśnie na ten obszar, choć w praktyce większość pracowni i tak ocenia rutynowo wszystkie widoczne narządy jamy brzusznej.
Do najczęstszych objawów, po których lekarze kierują pacjentów na USG jamy brzusznej, należą:
- nawracający ból w prawym lub lewym podżebrzu,
- uczucie pełności, wzdęcia i dyskomfort po posiłkach,
- zażółcenie skóry lub białek oczu,
- niewyjaśniona utrata masy ciała lub brak apetytu,
- nieprawidłowe wyniki badań laboratoryjnych wątroby lub nerek.
Jak przygotować się do badania
Najważniejszym elementem przygotowania do USG jamy brzusznej jest bycie na czczo - zwykle przez co najmniej 6 godzin przed badaniem, dlatego najwygodniej umawiać je w godzinach porannych, po nocnej przerwie w jedzeniu. Dokładnie wyjaśniamy, skąd bierze się ten wymóg, w osobnym artykule Dlaczego na USG brzucha trzeba iść na czczo - w skrócie chodzi o to, że jedzenie i płyny nasilają produkcję gazów jelitowych, które utrudniają, a czasem wręcz uniemożliwiają dokładną ocenę narządów położonych głębiej, zwłaszcza trzustki.
Poza byciem na czczo warto na 2-3 dni przed badaniem ograniczyć produkty wzdymające - rośliny strączkowe, kapustę, napoje gazowane - ponieważ nadmiar gazów jelitowych utrudnia obrazowanie niezależnie od tego, czy bezpośrednio przed badaniem pacjent jadł. Osoby przyjmujące leki na stałe zwykle mogą je przyjąć, popijając niewielką ilością wody, ale w razie wątpliwości najlepiej zapytać o to przy umawianiu wizyty.
Jeśli badanie ma obejmować też ocenę pęcherza moczowego, konieczne bywa dodatkowo wypicie około litra niegazowanej wody na godzinę przed wizytą i powstrzymanie się od oddania moczu - wypełniony pęcherz ułatwia jego ocenę oraz ocenę sąsiednich struktur w miednicy mniejszej. Rejestracja przy umawianiu wizyty zwykle informuje, czy w danym przypadku jest to potrzebne.
Warto też pomyśleć o wygodnym ubraniu - najlepiej sprawdza się luźna koszulka lub bluzka, którą można łatwo podciągnąć, oraz spodnie ze ściągaczem zamiast paska, aby szybko odsłonić brzuch bez zbędnego rozbierania się. Osoby zażywające leki na stałe powinny mieć przy sobie ich aktualną listę, a kobiety w ciąży lub podejrzewające ciążę powinny poinformować o tym rejestrację jeszcze przed umówieniem terminu.
Jak przebiega badanie krok po kroku
Badanie USG jamy brzusznej trwa zwykle od 15 do 25 minut. Pacjent kładzie się na plecach na leżance, odsłaniając brzuch od dolnej części klatki piersiowej po podbrzusze. Lekarz nakłada na skórę żel ułatwiający przewodzenie fal ultradźwiękowych, a następnie przykłada głowicę i systematycznie ocenia kolejne narządy, czasem prosząc pacjenta o głębszy wdech i zatrzymanie oddechu na chwilę - ruch przepony pomaga lepiej uwidocznić wątrobę i górny biegun nerek.
W trakcie badania lekarz może poprosić o zmianę pozycji, na przykład ułożenie się na boku, co ułatwia ocenę pęcherzyka żółciowego lub śledziony częściowo zasłoniętej przez żebra i jelita. Całość jest bezbolesna - jedynym odczuwalnym dyskomfortem bywa chłód żelu oraz lekki ucisk głowicy, zwłaszcza przy większej ilości gazów jelitowych.
Po zakończeniu badania pacjent może od razu wrócić do normalnych zajęć - nie ma żadnych ograniczeń związanych z prowadzeniem samochodu, jedzeniem czy aktywnością fizyczną. Opis wyniku w większości placówek jest gotowy tego samego dnia, a niekiedy od razu po badaniu.
Wielu pacjentów pyta, czy lekarz na bieżąco komentuje to, co widzi na ekranie. Praktyka bywa różna - część lekarzy opisuje obraz w trakcie badania, inni wolą najpierw dokończyć pełną ocenę wszystkich narządów, a dopiero potem omówić wynik, aby nie wyciągać przedwczesnych wniosków na podstawie fragmentarycznego obrazu. Jeśli coś budzi niepokój w trakcie badania, warto zapytać wprost - to normalna i uzasadniona reakcja pacjenta, a dobry lekarz zawsze znajdzie chwilę, by krótko wyjaśnić, co właśnie widać na ekranie monitora.
Co może wykazać USG jamy brzusznej
USG jamy brzusznej pozwala wykryć między innymi kamicę żółciową i zmiany zapalne pęcherzyka żółciowego, stłuszczenie i inne zmiany w strukturze wątroby, torbiele i kamienie w nerkach, powiększenie śledziony czy poszerzenie aorty brzusznej. Więcej o konkretnych nieprawidłowościach, jakie może pokazać to badanie, piszemy w artykule Co może wykryć USG jamy brzusznej.
Warto pamiętać, że opis badania USG to nie to samo, co diagnoza. Lekarz opisujący badanie zapisuje to, co widzi na obrazie - na przykład „drobna zmiana ogniskowa w wątrobie” czy „złóg w pęcherzyku żółciowym” - natomiast ostateczną interpretację w kontekście objawów, wieku i historii choroby pacjenta przeprowadza lekarz kierujący, który zlecił badanie. To on decyduje, czy opisana zmiana wymaga dalszej diagnostyki, kontroli za jakiś czas, czy jest prawidłowym wariantem budowy niewymagającym żadnych działań.
Dla kogo szczególnie wskazane jest to badanie
USG jamy brzusznej jest badaniem uniwersalnym - wykonuje się je zarówno u dorosłych, jak i u dzieci, choć w przypadku najmłodszych pacjentów warto wcześniej odpowiednio przygotować dziecko psychicznie do wizyty. Piszemy o tym szerzej w artykule USG brzucha u dziecka - jak przygotować malucha.
Szczególnie wskazane jest to badanie u osób z bólami brzucha o niejasnej przyczynie, nieprawidłowymi wynikami badań krwi sugerującymi problem z wątrobą lub nerkami, a także profilaktycznie po 40. roku życia, zwłaszcza przy obciążeniu rodzinnym chorobami wątroby, pęcherzyka żółciowego lub nerek. Jeśli interesują Cię badania obrazowe pojedynczych narządów wewnętrznych, takich jak tarczyca, piersi czy nerki oceniane osobno, zebraliśmy je w artykule USG narządów wewnętrznych - kiedy warto je wykonać profilaktycznie.
Osobną grupą badań ultrasonograficznych są badania USG dopplerowskie, które zamiast budowy narządów jamy brzusznej oceniają przepływ krwi w naczyniach - to zupełnie inne wskazania i inny sposób interpretacji wyniku, choć technika obrazowania pozostaje podobna.