Guzki tarczycy - kiedy to powód do niepokoju

Czym są guzki tarczycy

Guzek tarczycy to miejscowa zmiana w obrębie gruczołu - może być lita, płynowa, czyli torbielowata, lub mieszana. Guzki mogą występować pojedynczo albo w większej liczbie, a ich rozmiary wahają się od kilku milimetrów, widocznych wyłącznie w badaniu obrazowym, po zmiany wyczuwalne palpacyjnie lub nawet widoczne gołym okiem. Szerzej o chorobach tarczycy, w tym o niedoczynności i nadczynności, piszemy w artykule Choroby tarczycy - najczęstsze objawy i badania.

Guzki tarczycy są bardzo częste - w badaniach USG wykrywa się je u znacznego odsetka dorosłej populacji, a ich częstość rośnie wraz z wiekiem. Zdecydowana większość, według szacunków nawet ponad 90 procent, ma charakter łagodny i nigdy nie wymaga leczenia zabiegowego, a jedynie obserwacji.

Wraz z upowszechnieniem się USG jako badania przesiewowego, wykonywanego często przy okazji zupełnie innych dolegliwości, liczba wykrywanych guzków tarczycy w ostatnich latach wyraźnie wzrosła. Nie oznacza to jednak, że sama choroba stała się częstsza - po prostu nowoczesny sprzęt pozwala dostrzec zmiany, które wcześniej pozostawałyby niewykryte przez całe życie pacjenta, nie dając żadnych objawów ani konsekwencji zdrowotnych.

Objawy i okoliczności wykrycia guzków

Małe guzki zwykle nie dają żadnych objawów i są wykrywane przypadkowo - podczas USG szyi, USG tętnic szyjnych czy nawet rutynowego badania lekarskiego. Większe guzki mogą natomiast powodować:

• widoczne uwypuklenie lub asymetrię na szyi,
• uczucie ucisku lub „gniecenia" w gardle,
• trudności z przełykaniem przy bardzo dużych zmianach,
• rzadziej chrypkę, jeśli guzek uciska na nerw krtaniowy,
• objawy nadczynności lub niedoczynności, jeśli guzek zaczyna wpływać na wydzielanie hormonów.

Sam fakt wykrycia guzka nie oznacza automatycznie konieczności leczenia - kluczowe jest ustalenie jego charakteru w dalszej diagnostyce, a nie sama jego obecność.

Wielu pacjentów dowiaduje się o guzku tarczycy zupełnie przypadkiem, na przykład podczas USG tętnic szyjnych wykonywanego z powodów kardiologicznych albo przy okazji tomografii komputerowej klatki piersiowej. Taka sytuacja bywa źródłem niepokoju, mimo że - jak wspomniano wyżej - zdecydowana większość takich znalezisk nie ma żadnego znaczenia klinicznego. Warto wtedy poprosić lekarza kierującego o skierowanie do endokrynologa, który dokładnie oceni opis USG i zdecyduje o dalszym postępowaniu, zamiast samodzielnie interpretować wynik badania.

Kiedy guzek tarczycy wymaga pogłębionej diagnostyki

Lekarz ocenia guzki na podstawie tzw. cech ryzyka widocznych w badaniu USG - między innymi nieregularnych granic, mikrozwapnień, nietypowego unaczynienia czy większego wymiaru pionowego niż poziomego. Znaczenie ma też wielkość zmiany, tempo jej wzrostu oraz obecność powiększonych węzłów chłonnych na szyi. Na tej podstawie lekarz kwalifikuje guzek do dalszej obserwacji albo do biopsji cienkoigłowej.

W ocenie ryzyka pomocne bywają też klasyfikacje ultrasonograficzne, w których każdy guzek otrzymuje kategorię odpowiadającą prawdopodobieństwu zmiany złośliwej, na podstawie kilku cech ocenianych łącznie, a nie pojedynczego parametru. Dzięki temu decyzja o ewentualnej biopsji nie opiera się na subiektywnym wrażeniu lekarza, tylko na w miarę powtarzalnych, ustandaryzowanych kryteriach. Warto wiedzieć, że sam rozmiar guzka, choć ma znaczenie, rzadko jest jedynym czynnikiem decydującym - niewielki guzek o niepokojących cechach może wymagać biopsji szybciej niż znacznie większa, ale wyglądająca łagodnie zmiana.

Jak wygląda dalsza diagnostyka - USG i biopsja

Podstawowym badaniem obrazowym jest USG tarczycy, które pozwala ocenić liczbę, wielkość i cechy guzków oraz zaplanować dalsze postępowanie. Uzupełnieniem bywają badania hormonalne - o tym, od czego zaczyna się taka diagnostyka, piszemy w artykule Badania hormonalne - od czego zacząć diagnostykę.

Jeśli guzek spełnia kryteria ryzyka, lekarz kieruje pacjenta na biopsję cienkoigłową, w skrócie BAC - krótki zabieg polegający na pobraniu komórek z guzka cienką igłą pod kontrolą USG. Wynik cytologiczny klasyfikuje się w skali, która określa prawdopodobieństwo, że zmiana jest łagodna albo wymaga dalszego postępowania, w tym czasem konsultacji chirurgicznej. Sama biopsja jest zabiegiem krótkim i zwykle mało bolesnym, choć część pacjentów odczuwa lekki dyskomfort w miejscu nakłucia przez kilka godzin po zabiegu.

Sam wynik biopsji na ogół dostępny jest po kilku-kilkunastu dniach roboczych, w zależności od pracowni cytologicznej. Jeśli wynik jest łagodny, dalsze postępowanie zwykle ogranicza się do kontrolnego USG za 12-24 miesiące. Jeśli wynik jest niejednoznaczny lub wskazuje na zmianę podejrzaną, lekarz może zaproponować powtórzenie biopsji, badania genetyczne materiału pobranego podczas zabiegu albo konsultację chirurgiczną, podczas której wspólnie ustala się, czy konieczne jest usunięcie części lub całości tarczycy.