Czym jest zerwanie więzadła
Więzadła to pasma mocnej tkanki łącznej, które łączą kości i pilnują, by staw poruszał się tylko w przewidzianym dla niego zakresie. Gdy działająca na staw siła przekroczy wytrzymałość tych pasm, dochodzi do ich uszkodzenia. W praktyce klinicznej uszkodzenia więzadeł dzieli się na trzy stopnie, a potoczne słowo zerwanie więzadeł odnosi się do najcięższego z nich, czyli całkowitego przerwania ciągłości włókien.
| Stopień | Co się dzieje | Stabilność stawu |
|---|---|---|
| I - naciągnięcie | Włókna rozciągnięte, bez przerwania | Zachowana |
| II - naderwanie | Częściowe przerwanie włókien | Częściowo osłabiona |
| III - zerwanie | Całkowite przerwanie więzadła | Zwykle utracona |
To rozróżnienie ma znaczenie praktyczne, bo od stopnia uszkodzenia zależy zarówno nasilenie objawów, jak i sposób leczenia. Zerwanie różni się też od skręcenia i stłuczenia, które opisujemy w artykule Złamanie czy stłuczenie - jak je odróżnić. Sam mechanizm urazu bywa podobny do lżejszego skręcenia kostki - różnica polega na sile działającej na staw i na tym, ile włókien więzadła nie wytrzyma obciążenia.
Objawy, które wskazują na zerwanie więzadeł
Żaden pojedynczy objaw nie przesądza o zerwaniu, ale pewne sygnały występujące razem znacznie zwiększają prawdopodobieństwo poważnego uszkodzenia. Do najbardziej charakterystycznych należą:
- Słyszalny lub wyczuwalny trzask albo przeskok w stawie w momencie urazu.
- Nagły, silny ból, który początkowo bywa bardzo ostry, a po chwili może paradoksalnie zelżeć.
- Szybko narastający obrzęk, często w ciągu pierwszych minut do kilku godzin.
- Uczucie uciekania, przeskakiwania lub niestabilności stawu przy próbie obciążenia.
- Rozległy krwiak i zasinienie wokół stawu, wynikające z uszkodzenia naczyń.
- Wyraźne ograniczenie ruchu albo, przeciwnie, nadmierna i nienaturalna ruchomość.
Warto pamiętać, że zmniejszenie się bólu po pierwszej fali nie oznacza, że uraz jest błahy. Przy całkowitym zerwaniu włókna przestają być napinane, co bywa mylnie odbierane jako poprawa, mimo że staw pozostaje niestabilny i wymaga diagnostyki.
Najczęstsze lokalizacje zerwań
Objawy zerwania różnią się nieco w zależności od tego, który staw uległ urazowi. Najczęściej problem dotyczy trzech okolic:
- Kolano - typowe jest zerwanie więzadła krzyżowego przedniego, często przy gwałtownym skręcie nogi ustawionej na podłożu, ze słyszalnym trzaskiem i szybkim obrzękiem.
- Staw skokowy - zerwanie więzadeł bocznych zdarza się przy podwinięciu stopy; objawy bywają zbliżone do cięższego skręcenia, ale z większą niestabilnością.
- Bark i kciuk - do uszkodzeń dochodzi przy upadku na wyciągniętą rękę lub przeprostowaniu, a w kciuku przy urazie typowym dla narciarzy.
Ponieważ obraz urazu bywa bardzo zróżnicowany, sposób postępowania w pierwszych godzinach jest wspólnym mianownikiem wielu z tych sytuacji - szerzej opisujemy go w artykule Urazy ortopedyczne - jak zareagować w pierwszych godzinach.
Kiedy pilnie zgłosić się do lekarza
Niektóre objawy powinny skłonić do szybkiego kontaktu z pomocą medyczną, ponieważ mogą świadczyć o rozległym uszkodzeniu lub o urazie towarzyszącym, takim jak złamanie.
W mniej nagłych przypadkach, gdy ból i obrzęk są znaczne, ale nie ma powyższych objawów alarmowych, warto możliwie szybko umówić się na konsultację. To lekarz decyduje, jakie badanie obrazowe najlepiej uwidoczni uszkodzenie - zależności między poszczególnymi metodami tłumaczymy w artykule RTG czy rezonans - co lepiej pokazuje uraz stawu.
Co robić do czasu konsultacji
Do momentu ustalenia diagnozy rozsądnie jest postępować tak, jakby uszkodzenie było poważne - takie podejście nie zaszkodzi nawet przy lżejszym urazie, a chroni staw przed pogłębieniem szkody. W pierwszej dobie sprawdza się prosty schemat oparty na czterech elementach:
- Odciążenie - unikanie obciążania i zbędnego ruchu w uszkodzonym stawie.
- Chłodzenie - zimne okłady przez kilkanaście minut, kilka razy dziennie, zawsze przez warstwę materiału.
- Ucisk - delikatny opatrunek elastyczny ograniczający obrzęk, ale niepowodujący drętwienia.
- Uniesienie - układanie kończyny powyżej poziomu serca, gdy to możliwe.
Takiego postępowania nie należy traktować jako leczenia, a jedynie jako sposób na bezpieczne przetrwanie czasu do wizyty. Ogólny zakres tego, z czym i kiedy zgłosić się do specjalisty od narządu ruchu, opisujemy w artykule Ortopeda - z jakimi dolegliwościami warto się do niego zgłosić. Kluczowa zasada jest prosta: przy podejrzeniu zerwania więzadeł lepiej raz za dużo skonsultować staw z lekarzem, niż przeoczyć uraz, który nieleczony grozi przewlekłą niestabilnością i szybszym zużyciem stawu.